Мемлекеттік мүлікті жекешелендіру – экономиканың тиімділігін арттырудағы маңызды тетіктердің бірі. Осы үдерістің ашық әрі әділ өтуін қамтамасыз ету мақсатында аукцион өткізу тәртібі заңмен нақты регламенттелген. Қандай аукцион түрлері бар, оған кімдер қатыса алады және қандай талаптар қойылады? Төменде осы сұрақтарға жауап береміз.
Қазақстанда мемлекеттік мүлікті жекешелендіру үдерісі нақты құқықтық негізде жүзеге асырылады. Соның ішінде, жекешелендіру объектілерін сату тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 9 тамыздағы №920 қаулысымен бекітілген арнайы қағидалармен реттеледі.
Бұл құжаттың негізгі мақсаты – мемлекеттік мүлікті өткізу барысында ашықтықты қамтамасыз ету, бәсекелестікті дамыту және экономикалық тиімділікті арттыру. Аталған қағидаларға сәйкес, жекешелендірудің басты тәсілдерінің бірі – аукцион арқылы сату болып табылады.
Аукцион қалай өткізіледі?
Қағидаға сәйкес аукцион екі түрлі форматта ұйымдастырылады:
– бағаны көтеру арқылы;
– бағаны төмендету арқылы.
Бағаны көтеру әдісінде қатысушылар ұсынылған бастапқы бағадан жоғары баға ұсынып, ең жоғары ұсыныс жасаған тұлға жеңімпаз атанады. Ал бағаны төмендету тәсілінде бастапқы баға біртіндеп төмендетіліп, ұсынысты бірінші болып қабылдаған қатысушы сатып алушы болады.
Аукционға кімдер қатыса алады?
Аукционға қатысу үшін жеке және заңды тұлғалар арнайы тәртіппен тіркелуі тиіс. Өтінім беру электронды форматта, тиісті веб-портал арқылы жүзеге асырылады және міндетті түрде электрондық цифрлық қолтаңбамен (ЭЦҚ) расталады.
Қатысушылар тіркелу кезінде келесі мәліметтерді ұсынады:
– жеке тұлғалар үшін: жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН), тегі, аты, әкесінің аты;
– заңды тұлғалар үшін: бизнес сәйкестендіру нөмірі (БСН), ұйымның толық атауы, бірінші басшының деректері;
– кепілдік жарнаны қайтаруға арналған банк шотының деректемелері;
– байланыс мәліметтері (мекенжай, телефон, электрондық пошта).
Бұл рәсімдер тізілімнің веб-порталында алдын ала тіркелу арқылы жүргізіледі.
Қатысушыларға қойылатын талаптар
Аукционға қатысушылар бірқатар талаптарды сақтауы тиіс. Атап айтқанда:
– қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес келуі;
– белгіленген тәртіппен тіркеліп, өтінім беруі;
– кепілдік жарнаны уақытылы төлеуі;
– ұсынылатын ақпараттың шынайылығын қамтамасыз етуі қажет.
Жалған мәлімет ұсыну немесе талаптарды бұзу қатысушының аукционға қатысу мүмкіндігін шектеуі мүмкін.
Ашықтық пен тиімділік кепілі
Жекешелендіру объектілерін аукцион арқылы сату – мемлекеттік мүлікті тиімді басқарудың маңызды құралдарының бірі. Бұл тәсіл бәсекелестікті арттырып қана қоймай, кәсіпкерлік белсенділікті ынталандырады және экономиканың дамуына оң әсер етеді.
№920 қаулымен бекітілген тәртіп аукцион өткізу процесінің ашықтығын қамтамасыз етіп, барлық қатысушыларға тең мүмкіндік ұсынады. Бұл – мемлекеттік саясаттың басты қағидаттарының бірі.
Н. ӨТЕП,
Заңды тұлғалармен жұмыс және мүлікті иелену бөлімінің басшысы